Osmanlı mûsikîsi Osmanlı saray veya halk müzisyenlerinin askerî dini klâsik ve folklorik türlerde ürettiği ve toplumun her kesiminde kullanılmış bir sanattır. Temelinde tek kişinin (ozan tarzına uygun) usullü veya usulsüz ama mutlaka bir makam'a bağlı olarak çalıp söylediği; müziğin sadece ritm ve melodi unsurlarını kullanıp insan sesine ağırlık veren ve nesilden nesle aktarımı Batı müziğindeki gibi nota yoluyla değil meşk yoluyla sağlanan bir şahsî üslup ve ifade müziğidir.

Sarayın devleti yalnız askerî ve mülkî olarak değil aynı zamanda fikir ve sanat hayatı açısından da yöneten bir merkez oluşu Türklerde çok eski bir gelenektir. Ülkenin en ileri fikir ve sanat adamlarını toplayan besleyen ve barındıran hep saray olmuştur. Şiir ve hat gibi mûsikî de eğitimlerinin ayrılmaz parçası olmuş olan Osmanlı padişahları da sanatı -Selçuklu Karahanlı vd. ataları gibi- ırk dil din ve mezheb farkı gözetmeksizin koruyup desteklemişlerdir. Osmanlı mûsikîsinin bir imparatorluk sanatı olarak bütün Türk mûsikîsinin en fazla gelişmiş zenginleşmiş ve incelmiş bölümü olmasının sebebi budur.

Osmanlı Musikisinin Eğitim Kurumları

Osmanlı mûsikîsinin nesilden nesle aktarımın meşk yoluyla sağlandığım söylemiştik. Bu meşk Mehterhâne Mevlevihâne Enderun mûsikî esnafı loncaları ve özel meşkhâneler olmak üzere başlıca beş değişik mekanda yapılırdı ki mûsikînin toplum içinde tanınıp sevilmesini beste ve konserlerle yaygınlaşmasını sağlayan temel eğitim ve icra kurumu niteliğindeydiler. Şimdi bu kurumları daha yakından görelim.




III.Ahmed zamanında mehter takımı
Levni_Topkapı Sarayi
1. Mehterhâne

Hun'lar zamanındaki adı Tuğ olan ve vurmalı sazlarla nefesli sazlardan oluşan askerî mızıka okulunun Fatih'ten sonra aldığı isim Hun'lardan beri Türk savaş tekniğinin vazgeçilmez unsuru olan askerî müziğin amacı çok uzaklardan duyulan ve gitgide yaklaşan gök gürültüsüne benzer yabancı bir müzmin sesiyle düşmanın moralini bozup savaşacak güç bırakmamak düşmanı teslim almak suretiyle harbi en kısa zamanda bitirmek ve böylece —bir bakıma— insan kıyımını önlemektir.

Selçukluların T'abılhâne veya Nevbethâne dediği bu kurumda Hunlardan beri ikisi nefesli dördü vurmalı altı temel çalgı yer almıştır: İslamiyet ten sonra adları zurna boru (nefir veya şahnay) çevgan zil davul ve kös'e çevrilen yurağ boygur çöken çanğ tümrük ve küvrük. Savaşta ordunun önünde giden kös davul nakkare zil çevgan çalpara çengi harbî zurna ve boru gibi yüzlerce vurmalı ve nefesli çalgının çalacağı müzik savaş tören ve oyun (spor) amaçları için özel olarak bestelenirdi. Hünkâr Peşrevi At Peşrevi Alay/ Düzen Peşrevi Elçi Peşrevi Saat Peşrevi ve Rakkas Peşrevi bu mehter havalarından bazılarının adlarıdır.

Savaşlarda çalınan mehter havalarının gündelik şehir hayatındaki karşılığı namaz vakitleri ile önemli resmî münasebetlerde vurulan nevbet 'ti. Dinî fonksiyonunun yanı sıra bir tür askerî halk konseri niteliğini de taşıyan nevbet Osmanlılarda ilk defa Osman Bey'in huzurunda vurulmuş Anadolu Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Mes'ud'un bağımsızlık fermanı ile uç beyliği alameti olarak gönderdiği berat kaftan tuğ ve sancağın yanında davul nakkare boru ve zilden oluşan takımın verdiği konseri Osman Bey ayakta dinlemiştir Nevbet'in resmî fonksiyonundan kaynaklanmış olabilecek bir sosyal uygulaması da çok sayıda davul zurnanın çaldığı ağır ritimli pehlivan havaları eşliğinde 1361 yılından beri yapılan Kırkpınar yağlı güreşleridir.

Mehter'in büyüklüğü kat terimi ile belirtilen her bir sazın sayışına göre değişirdi: padişahların on iki katlı (her bir sazdan 12'şer adet) sadrâzamın 9 vezir ve paşaların 7 katlı mehterleri vardı. İcra düzeni ise savaşta saf normal zamanlarda yarımay biçimi idi. Fil veya develere bindirilmiş kocaman kösler at veya katırlara yüklenmiş büyük ziller davullar nakkareler zurnalar ve borular saflar halinde tuğ (çevgan) ve sancakların (alem) önünde yürür zenciri adı da verilen çevganîler at kılından kurdele zil ve çıngıraklarla süslü ritm sopalarım "Ala hey" nidalarıyla sallayarak askeri şevklendirirlerdi. Normal zamanlardaki nevbet ise en önemlisi ikindi zamanı yapılanı olmak üzere yarımay şeklinde dizilmiş mehteran bölüğü tarafından vurulur; davul zurna zil ve borucular (tabılzen zurnazen zilzen ve boruzen'ler) ayakta nakkareciler yere bağdaş kurarak çalar; içoğlanı başçavuşunun vezir veya yeniçeri ağasına sunmak üzere ihtiyaç sahiplerinin dilekçelerini toplanmasıyla başlayan tören halkanın ortasına gelen mehterbaşının elinde çevganla konseri yönetmesiyle devam eder gülbank ve dualarla sona ererdi. Mûsikî açısından Mehterin en büyük özelliği ise önce nefesli sazların arkasından bütün heyetin çaldığı yumuşak veya gümbürtülü bölümlere nöbetleşe yer verilen (buradan klâsik saz mûsikîsine geçmiş olup senfoni orkestralarında da kullanılan) karabatak tekniğidir.

16 17 ve 18. yy.da yetişen Bestekâr ve icracıları eliyle askerî mûsikî sanatının zirvesine ulaşan mehter mûsikîsi hem savaşlar hem Osmanlı elçi veya heyetlerine eşlik eden şatafatlı takımlar münasebetiyle tanındığı Avrupa'da önce ordu birliklerini sonra da bestecileri etkilemekte gecikmedi. Daha 1683'te Viyana'ya yürüyen Jan Sobieski'nin ordusuna mehter etkisiyle perküsyonlar arttırılmış bir askerî bando eşlik etmişti. Batılıların çoğunlukla Yeniçeri müziği anlamına gelen terimlerle adlandırdıkları mehteri ilk uygulayan Lehler oldu (l741): Avusturya Rusya Prusya ve İngiltere de arkalarından geldi

Mehterhâne 1828'de II. Mahmud tarafından kapatılmış bunun yerine III. Selim'in yakın dostu Napolyon'un emekli bando subayı Giuseppe Donizetti'ye Mızıka-i Hümâyun adlı Batı kopyası saray bando okulukurdurulmuştur.



ALINTI

2. Mevlevihâne

Sultan Veled tarafından kurulan ve Mevlânâ'nın tasavvufî fikirleriyle şekli yapısını (semâ') sistemleştiren Mevlevîlik Türkçe Arapça Farsça hat tezhib semâ' meşki gibi derslerin yanı sıra ciddî mûsikî eğitimi de veren dergâhları ve bir tür konser salonu niteliğindeki semâhâneleriyle Osmanlı mûsikîsinin gelişmesinde yüzyıllar boyu büyük bir ocak görevi yapmış Anadolu'nun en ücra ve küçük şehirlerinden başka İmparatorluğun Balkan ve Ortadoğu eyaletlerinde de açılmış olan Mevlevîhâneler Osmanlı mûsikîsinin yayılmasında başlıca rolü oynamışlardır.


Sultan III.Ahmet'in şehzâdelerinin sünnet düğünü şenliklerinde Okmeydani'ndaki eğlencelerden birinde müzisyenler. Surname-i vehbî adli eserden 18. yy..

3. Enderun

I. Murad'ın Edirne'yi almasından hemen sonra 1363'te kurduğu II.Murad Fatih ve II. Bayezid'in geliştirip mükemmel bir saray üniversitesi haline getirdiği 1833'te II. Mahmud tarafından kapatılan saray okuludur. I. Murad zamanındaki din derslerine II. Murad şiir mûsikî hukuk mantık felsefe geometri coğrafya ve astronomi; Fatih hat tezhib kaatı' ve resim; II. Bayezid de silahşörlük okçuluk gibi askeri spor derslerini eklediler [II. Bayezid ayrıca Enderün'lulara dış (bîrün) hizmetlerine geçerek sadrâzamlığa kadar yükselebilme yolunu da açmıştır]. Bu dersleri okutacak bilginler imparatorluğun içindeki ve dışındaki ülkelerden celbedilirken Enderun'da tahsil edebilmek İslam dünyasının dört bucağından gelen öğrenciler için büyük bir şeref ve imtiyaz teşkil ediyordu.

Enderun mûsikî mektebi kalburüstü Osmanlı mûsikîcilerinin sadece yetiştiği değil ders de verdikleri bir okuldu. Yeniçeri Ocağı ile birlikte kapatılan Mehterhâne gibi. İmparatorluk sarayının bu önemli mûsikî öğretim merkezi de II. Mahmud tarafından Enderun-u Hümâyunla birlikte kapatıldı.



4. Özel Meşkhâneler

Tek veya toplu olarak hususî mahiyette mûsikî meşki yapılan evler cemiyetler veya öğrenci koroları Osmanlı İmparatorluğunda mûsikî hocalarının evde ders verme geleneği saray cariyelerinin evlerine derse gönderildiği hocalarla başlamıştır. Gerek erkek gerek kız çocukların mûsikî eğitimi için Enderun'da —öbür konularda olduğu gibi— sadece saraydan değil dışarıdan hocalar da görevlendirilirdi. Mehterhâne ile Enderun'un (daha sonra da tekkelerin) kapatılmasından sonra bu adet zaruret halini aldı. Hem eğitim hem konser amacıyla kurulmuş olan derneklerin başında ise 1916-1931 yılları arasında çalışan Osmanlı mûsikîsinin ilk toplu icra plaklarını dolduran ayrıca yurt içinde ve dışında ciddî konserler veren Dârüttalîm-i Mûsikî Cemiyeti gelir.

Osmanlı Mûsikîsinde Çalgılar

Mûsikî aletleri bilimi demek olan Organoloji'de çalgılarhangi Müzik söz konusu olursa olsun bu sanatın insanla birlikte doğuşundan bu yana geçirdiği merhaleler göz önüne alınarak vurmalı çalgılar nefesli çalgılar ve telli çalgılar sırası içinde incelenmektedir. Biz burada. Osmanlı mûsikîsinin çeşitli türlerinde kullanılan çalgıları kullanılma alanlarını birleştirerek vurmalı-nefesli-telli (mızraplı-yaylı) sırasına göre toplu olarak sınıflandıracağız .

Vurmalı Sazlar

1) Tahtalar


Çevgân
(Askeri Müzik)

Kaşık
(Halk Oyunları)

Çalpara veya Çengi Çubuğu
(Köçekçe ve Tavşanca'larda)

2) Zilliler


Zil (Halile)
(Tekke Müziği)

Mehter Zili
(Askeri Müzik)

Hitit Sistrumu
(Askeri Müzik.)

Zilli Maşa
(Halk oyunları)

Parmak Zili
(Eski ve yeni Raks Müziği)

3) Derililer


Kös
Askeri Müzik

Davul
Askeri ve Halk Müziği

Nakkare
Askeri Müzik

Kudüm
Tasavvuf ve Klâsik Müzik

Dâire
Klâsik Müzik

Def
Fasıl Müziği

Bendir
Tasavvuf Müziği

Nevbe
Tasavvuf Müziği

Darbuka
Oyun havaları

4) Fırınlanmışlar


Cam Bardaklar
Oyun Müziği

Kâseler
Oyun Müziği

Fincanlar
Oyun Müziği

Nefesli Sazlar

1) Dilliler


Zurna
Askeri ve Halk Müziği

Mey
Halk Müziği

Kaval
Halk Müziği

Tulum
Halk Müziği

Sipsi
Halk Müziği

Çifte
Halk Müziği

Arğul
Halk Müziği

Düdük
Halk Müziği

2) Dilsizler


Nefir
Askeri Müzik

Kaval
Halk Müziği

Ney
Klâsik ve Tasavvuf Müziği

Girift
Klâsik Müzik

Miskal
Klâsik Müzik

Pîşe
Klâsik Müzik

Mû
Klâsik Müzik

Kara kamış
Klâsik Müzik

Komuz
Oyun Müziği

Garmon
Mızıka ve Oyun Müziği

Hokkabaz Borusu
Eğlence Müziği

Mizmar
Klâsik Müzik


Telli Sazlar

1) Yaylılar


Iklığ
Halk Müziği

Sînekeman
Klâsik Müzik

Keman
Klâsik Müzik

Rebab
Tasavvuf Müziği

Klâsik Kemençe
Klâsik Müzik

Karadeniz Kemençesi
Halk Müziği

Ağaç Kemane
Halk Müziği

Yaylı Tanbur
Klâsik Müzik

Kabak Kemane
Halk Müziği

Saz Ailesi


Cura
Halk Müziği

Cura-Bağlama
Halk Müziği

Bağlama
Halk Müziği

Tanbura
Halk Müziği

Dîvan (Meydan) sazı
Halk Müziği

Tar Ailesi


Dombra
Halk Müziği

Dotar
Halk Müziği

Setar Halk Müziği
Asya Türkleri Müziği Çalgıları


Balaban (MEY)
Halk Müziği

Gubuz
Halk Müziği

Koray
Halk Müziği

Sıbızgı
Halk Müziği

Mazhar
Halk Müziği

Gıçek
Halk Müziği

Kılkopuz
Halk Müziği

Rubab
Halk Müziği

Nay
Halk Müziği

Kemença
Halk Müziği



ALINTI

emeklerinize saglık cok güzel bilgiler

__________________
Muhterem milletime vasiyet ederim ki başına geçireceği insanların kanındaki cevher-i asliyi tayin etmekten bir an fariğ kalmasınlar ATATÜRK.
Yani başına geçireceği insanların hangi kandan olduklarına bakıp Türk kanı taşımayanları başına getirmesinler.
Yaptigim Tüm Paylasimlar alintidir...yarısı benim amaaaaaaaaa::)))

Sizden Ricam Lütfen Bu Emek İçin 5 Saniyelik Teşekkürü Çok Görmeyin.






Acil durumlarda Msn Dostlar

susurluklu_1907_1907@hotmail.com

ALLAHIM; TÜRKÇE konuşulan TÜRK’e yurtluk etmiş olan yerleri kıyamete kadar TÜRK’ün hükmü altında bırak !

Çok önemli bir konuymuş Osmanlıda müzik ve şiir... teşekkürler.