Müslümanların iki büyük bayramından biri Ramazan ayında tutulan bir aylık orucun bitiminde Şevval ayının ilk üç günü müslümanların bayram günleridir Ramazan bayramına o gün fıtır sadakası verilmesinden dolayı "Fıtır bayramı" adı da verilmektedir

Resulullah (sas) Medine'ye hicret ettiği zaman Medinelilerin eğlenip neşelendigi iki bayramları vardı Hz Peygamber Medinelilere özgü olan cahiliye izleri taşıyan bu bayramların yerine bütün müslümanların sevinip eğleneceği İslâm'ın iki bayramını onlara haber verdi: "Allahu Teâlâ size kutladığınız bu iki bayramın yerine daha hayırlısını Ramazan bayramı ile Kurban bayramını hediye etti" (Sünen-i Ebû Dâvud Salat 239) Bayram Ramazan çıkıp bayramın başladığı Şevval hilalini görmekle havanın bulutlu olması durumunda da Ramazan'ı otuz gün tutmakla başlar Ramazan'ın yirmi dokuzunda hilal görünürse ertesi gün Şevval'in biridir ve bayram yapılır (Sünen-i Ebû Dâvud 3/306)

Ramazan bayramı bir aylık oruçtan sonra yeme-içmenin ve her türlü helal nimetten yararlanmanın mübah olduğu; müslümanların eğlenip birbirlerini ziyaret ettikleri hediyeleştikleri; çocuklarin fakirlerin ve kimsesizlerin sadaka verilerek sevindirildiği; kısaca İslâmî kardeşliğin toplumun her kesiminde canlı olarak yaşandığı; bütün bunlarla birlikte Allah'a karşı da sorumluluklarının bilinciyle topluca namaz kılıp birbirine nasihat ettikleri sevinç günleridir Ramazan bayramında yapılması vâcib olan fıtır sadakası vermek bayram namazı kılmak gibi ibadetlerin yanında sünnet müstehab olanları da vardır Ramazan'ın ilk gününde oruç tutmak ise haramdır

Ramazan bayramı sabahı erken kalkıp bayramın canlılığını hissetmek diğer günlerden farklı bir gün olduğunu görmek cünüp olsun olmasın guslederek temiz (mümkünse yeni) elbiseler giymek pis kokulu yiyeceklerden uzak durmak ağzı misvaklayıp fırçalamak güzel kokular sürünmek saçı-sakalı tırnakları ve vücudun diğer yerlerindeki kılları sünnete uygun bir şekilde temizleyip düzene koymak İslâm'ın adabından olan güzel şeylerdir ve müstehabtır Ayrıca fertlerin birbirine karşı diğer günlerden daha fazla güleryüzlü davranması neşeli görünmek topluca bayram namazına gitmek; namazdan önce varsa hurma hurma yoksa tatlı bir şey yemek; bunun da bir üç beş gibi tekli olmasina dikkat etmek; namaza giderken Allah'ı zikretmek karşılaşılan müslüman kardeşlerle selamlaşip bayram sevincini paylaşmak bu günü daha bir anlamli kılacak davranışlardır ve Hz Peygamber'in sünnetleridir Yakın akrabaların birbirini ziyaret edip sorması ihtiyaç içinde olanlara yardımcı olunması gerekir Ana-babayı unutmamak hiç olmazsa bayram günlerinde kendilerini ziyaret edip gönüllerini almak müslüman evlatların terketmemesi gereken dinî bir yükümlülüktür

Zengin olunsun fakir olunsun bayram gününde güç yettiğince sadaka vermek daha fazla müslümanla karşılaşıp sevinci paylaşmak için namaza gidilen yoldan gelmeyip başka bir yoldan dönmek sünnettir Sadakalarin dışında üzerlerine vâcib olan müslümanlar bayram namazından önce "fitre" adı verilen fıtır sadakalarını verirler Şâfiî Mâlikî ve Hanbelîlere göre sadaka-i fıtır farz Hanefi mezhebine göre vâcibdir (Tecrid-i Sarih Tercümesi 367) Bayram namazından sonra müslümanların birbirleriyle bayramlaşıp musâfaha yapmaları kucaklaşmaları İslâm'ın hoş karşiladığı güzel geleneklerdir

Sabah namazından sonra bayram namazına kadar hiç bir namaz kılınmaz Bu konuda İbn Abbâs'tan gelen bir rivâyet şöyledir: "Nebiyyi Ekrem (sas) fıtır bayramı günü yalnız iki rekât kıldırıp ondan evvel de sonra da hiç bir namaz kılmadı" (Tecrid-i Sarih Tercümesi III 174)

Bayram namazının cami-mescid gibi kapalı yerler yerine açık alanda geniş ve düz bir meydanda kılınması sünnettir Medine'ye bin arşın uzaklıkta bir yer vardı ki buraya "Musallâ" adı verilmişti Bayram namazları da burada kılınırdı Ebû Saîd el-Hudrî diyor ki: "Resulullah fıtır bayramı ile kurban bayramı günlerinde Musallâ'ya çıkardı İlk başladığı şey namaz olurdu Sonra namazdan çıkıp cemaat saflarında otururken ayakta onlara dönüp vaaz eder ve istediklerini tavsiyede bulunurdu Abdullah b Sâib şöyle anlatır: "Resulullah (sas) ile bayram namazında bulundum Namazı bitirince; Biz hutbe okuyacağız dinlemek isteyen otursun dinlesin gitmek isteyen de gidebilir" buyurdu (Ebu Davud II 225)

Bayram namazlarında ezan okunmaz Bu konuyla ilgili pek çok hadis vardır Ancak halkın namazı kaçırmaması için çağrı yapılabileceği yönünde mürsel hadisler de vardır Örneğin "Resulullah bayramlarda essalâtü câmiah (Topluca namaz kılmaya buyrunuz) diye nidâ etmeyi müezzine emir buyurmuşlardır Dolayısıyla bu rivâyeti kabul edip 'namaza gelin' gibi sözlerle namaza çağırmak mekruh olmaz Ancak "Hayyaalessalah gibi ezan cümleleriyle nidâ edilirse bu mekruh olur" (Tecrid-i Sarih III 181) diyen âlimler de vardır

Kadınların bayram namazına gidip gidemeyecekleri konusunda da farklı görüşler vardır Peygamberimiz zamanında kadınların bayram namazına gittikleri bir çok sahih hadisle sabit olmuş bir gerçektir Hattâ şu hadis hayizlı kadınların dahi namaza durmamak şartıyla namaz yerine gidebileceklerini göstermektedir: Ümmü Atiyye'nin bildirdiğine göre "Taze kocaya varmamış kızlara hattâ hayızlı olanlara varıncaya kadar bütün kadınlar namazgaha çıkar o günün bereketinden nasiplenmek ümidiyle erkeklerle birlikte tekbir getirir onlarla beraber dua ederlerdi Yalnız hayızlı olanlar Musallanın haricinde kalıp cemaatin tekbir ve dualarında hazır bulunurlar (namaza katılmazlardı)" (Tecrid-i Sarih III 183) Diğer bir rivâyette İbn Abbas diyor ki: "Resulullah kadınların hutbeyi işitmediklerini düşünerek Bilâl'i alip onların yanına geldi onlara vaaz ederek sadaka vermelerini emretti Kadınlar küpesini yüzüğünü Bilâl'in eteğine atıyorlardı" (Sünen-i Ebu Dâvud Salat 239241) Bütün bunlara rağmen ahlak ve namusa verilen değerin azaldığı fitne ve fesadın yaygınlaştığı ortamlarda kadınların cemaate katılmayıp evlerinde durmaları İslâm'ın ruhuna daha uygundur

Ramazan bayramının tespiti kamerî aylardan Şevval hilalinin görünmesiyle olduğu için hilalin görünüp görünmediği hakkında kesin bir sonuca varılamaz da Ramazan orucunun otuzuncu günü o günün bayram olduğu anlaşılırsa orucu iftar edip bayram yapmak gerekir Ancak bayram namazı öğle vaktine kadar kılınabileceği için eğer o günün bayram olduğu öğleden önce anlaşılmışsa bayram namazı hemen kılınır; yok eğer öğleden sonra oruçlar açılmışsa ilk gün bayram namazı kılınmaz İkinci gün kılınıp kılınmayacağı konusunda İslâm âlimleri arasında görüş farklılığı vardır "Bir grup insan (binek üzerinde oldukları halde) Resuluüllah'a gelerek bir gün önce hilali gördüklerine şâhitlik ediyorlardı Resuûlullah onlara iftar etmelerini ertesi sabah da Musallâ'ya gitmelerini emretti" (Sünen-i Ebû Dâvud II 227) hadisini delil kabul eden Hanefi ve Hanbelîler bayram namazının ikinci günü kılınabileceği görüşündedirler Şâfiîler bayram namazını sünnet kabul ettikleri için onlara göre ikinci günü kılınmaz

Bayramlarda eğlenmek ve hattâ oyunlar oynamakta bir sakınca yoktur Ancak İslâmî kuralları haramı helali utanma duygusunu ağırbaşlılığı israfı ve kâfirlere özenip onlara benzememeyi akıldan çıkarmadan müslüman şahsiyetine yakişir bir şekilde olmasina dikkat etmek gerekir

ALINTIDIR

güncel