Büyük Önder Atatürk Kurtulus Savasi sirasinda ve Cumhuriyetin ilk yillarinda bütün ulusu degisim ve harekete yönlendirebilmek için ülkenin her yerini gezmis toplanti ve çalismalar yapmis ve halk ile iç içe olmaya özen göstermistir. Atatürk her gittigi yerde Türk misafirperverligiyle karsilanmis ve birçok evde kalmistir. Bugün Atatürk'ün oturdugu misafir edildigi evler savas yönettigi karargahlar hatirasini tasiyan degerli mekanlar esyalariyla birlikte günümüzde halka açik müzeler haline getirilmistir. Atatürk’ün evlerini “Dogumundan 19 Mayis 1919'da Samsun'a çikisina kadar olan konutlar” “Milli Mücadele Yillari konutlari” ve “Cumhurbaskanligi dönemi konutlari” olarak üç ana baslik altinda toplamak mümkündür.

Büyük Önder Atatürk'ün kullandigi evlerin ortak özelligi çok kisa süreli ikamet edilmis olmalaridir. Atatürk Kurtulus Savasi sirasinda ve Cumhuriyetin ilk yillarinda bütün ulusu degisim ve harekete yönlendirebilmek için ülkenin her yerini gezmis toplanti ve çalismalar yapmis ve halk ile iç içe olmaya özen göstermistir. Bu çabalarinda kendisini yalniz birakmayan ve büyük destek veren Anadolu halki Önder'ine Türk misafirperverligi ile evini açmis konuk etmistir.

Prof.Dr.Afet Inan arastirmaci yazar Mehmet Önder'in 1970 yilinda yayinlanan "Atatürk Evleri- Atatürk Müzeleri" adli eserine yazdigi önsözünde bir anisini söyle aktarmaktadir:

"Atatürk'ün Çankaya'da oturdugu köskte bir anahtar koleksiyonu vardi. Bunlar memleketin çesitli yerlerinde kendisine hediye edilen evlere aitti. O bu binalarin hemen hepsine gitmis zaman zaman memleket meselelerini yerlerinde tetkik ederken buralarda misafir edilmistir...Bugünkü sinirlar içinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni temsil eden Türk milleti kendisine sembolik bir sükran ifadesi olarak kasaba ve sehirlerinde evler hediye etmislerdir. Bunlarin tapulari anahtarlari kendisine güzel birer hatira idi. Fakat yine gayet iyi biliyorum ki son senelerinde bunlarin hepsini bulunduklari sehirlere vermeyi öngörmüs ve resmi muamelelerin bir kismi da tamamlanmistir." (Önder 1970 :78)

Atatürk'ün oturdugu misafir edildigi evler savas yönettigi karargahlar hatirasini tasiyan degerli mekanlar esyalariyla birlikte günümüzde halka açik müzeler haline getirilmistir.

Bu evleri:
1- Dogumundan 19 Mayis 1919'da Samsun'a çikisina kadar olan konutlar
2- Milli Mücadele Yillari konutlari
3- Cumhurbaskanligi dönemi konutlari olarak üç ana baslik altinda toplamak mümkündür.

I- 1881-1919 tarihleri arasinda kalan dönem

Ilk döneme ait olan evler içinde en önemlileri Selanik'te dogdugu ev ile Istanbul-Sisli'deki Atatürk Evi'dir.

Selanik'te Türk Evi: 1881'de içinde dogdugu çocukluk ve gençlik yillarinin bir kismini geçirdigi ülkenin özgürlesmesi için mücadele etmeye karar verdigi tarihi ev Selanik'in Balkan Savaslari sonunda Yunanistan'in eline geçmis olmasi nedeni ile Lozan Antlasmasi maddelerince Yunanlilara verilmistir. Yunan Hükümeti de evi bir Yunanli aileye satmistir.

Cumhuriyetin 10. Yil Dönümü gerekçesiyle Selanik Belediyesi Türk-Yunan Dostlugu ve Balkan Konferansinin bir anisi olarak Atatürk'ün dogdugu evin kapisina üzerinde Türkçe Yunanca ve Fransizca olarak : "Türk Milletinin Büyük Kurtaricisi ve Balkan Birligi'nin Önderi GAZI MUSTAFA KEMAL burada dünyaya gelmistir. Is bu levha Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. yildönümü münasebetiyle konulmustur. Selanik 29 Ekim 1933" yazan çift kapali bir levha koymustur.

Selanik Belediyesi daha sonra evin Yunanli sahibinden satin alinarak Atatürk'e armagan edilmesini de kararlastirmis konut ancak 19 Subat 1937'de tahliye edilmis anahtarlari Selanik Konsoloslugumuza teslim edilmistir." Dogdugu evin kendisine armagan edilmesinden büyük memnuniyet duyan Atatürk Ankara'dan bir mimar görevlendirmis ve yasadigi döneme ait bilgileri not ettirerek evin o günkü durumuna getirilmesine yardimci olmustur"(Çetinor 1981 30).
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

1950 yilinda daha genis bir tadilat gören Atatürk Konutu'nun “Atatürk Müzesi” olarak düzenlenmesi düsünülmüs ve bu konuda Disisleri Bakanligi ile Milli Egitim Bakanligi çalismalara baslamistir. Bu çabalar sonuç vermis ve ev tamamen eski haline uygun biçimde düzenlenerek 10 Kasim 1953 günü ziyarete açilmistir.

Istanbul-Sisli’de Atatürk Evi (Inkilap Müzesi): Atatürk Suriye cephesinden ayrilip 13 Kasim 1918'de Istanbul'a gelisinden kisa bir süre sonra Sisli'de Madam Kasabyan'in üç katli konutunu kiralamis Besiktas Akaretler mahallesinde oturan annesi Zübeyde Hanim ile kiz kardesi Makbule Hanimi da bu eve tasimistir. Istanbul’un düsman isgali altinda oldugu o zor günlerde konutunda arkadaslari ile sik sik toplantilar yapmis 16 Mayis 1919'da Samsun’a hareketine kadar alti ay burada kalmistir.1908 yillarinda yaptirilan ve Atatürk Evi olarak bilinen evi Istanbul Belediyesi tamir etmis ve 1943'de Inkilap Müzesi olarak ziyarete açmistir.

Atatürk'ün dogumunun 100. senesinde yeniden düzenlenen müzede kendisine ait fotograflar kullandigi esyalar ve merhum Çelik Gülersoy tarafindan bagislanan Atatürk hakkinda yazilmis 500'ün üzerinde eserin bulundugu bir kitaplik bulunmaktadir.

II- Kurtulus Savasi Yillari

Kurtulus Savasi sirasinda Anadolu'da kaldigi ve karargah olarak kullandigi pek çok ev arasinda : Samsun 19 Mayis Müzesi Erzurum Atatürk Evi Ankara Istasyon Binasi Eski Çankaya Köskü Polatli Alagöz Köyü Baskomutanlik Cephe Karargahi Aksehir Garp Cephesi Karargahi Afyon Suhut Atatürk Karargah Binasi Afyon Atatürk Karargah Binasi sayilabilir .

Samsun 19 Mayis Müzesi: Bugün Samsun 19 Mayis Müzesi olarak ziyaretçilere açik olan bina 19 Mayis 1919'da 18 arkadasi ile Samsun'a gelen Atatürk'ün kaldigi Mintika Palas Otelidir. "Cumhuriyetin ilanindan sonra 1924 yilinda Atatürk'ün Samsun'a ikinci gelisinde Mintika Palas sahipleri bu binayi Atatürk'e hediye etmislerdir. Daha sonra Atatürk'ün emri ile binanin alt kati "Gazi Kütüphanesi" adiyla 22 Eylül 1939'da halkin hizmetine açilmis üst kat ta Samsun belediyesince "19 Mayis Müzesi" olarak tanzim edilmistir" (Çetinor 1981:33). Bu otel heyeti Anadolu'da ilk barindiran bina olarak tarihe geçmistir.

Erzurum Atatürk Evi: 3 Temmuz 1919'da Erzurum’a gelen Atatürk bir kaç yer degistirdikten sonra Yukari Mumcu Mahallesindeki iki katli kagir konaga tasinmistir. "Erzurum Kongresi süresince ve Sivas'a gidis tarihi olan 29 Agustos 1919'a kadar 52 gün bu konutta kalmistir" (Çetinor 1981: 33).

Cumhuriyetin ilanindan sonra Erzurumlular bu binayi Atatürk'e armagan etmislerdir. Vefatindan sonra Çocuk Esirgeme Kurumuna devredilen bina uzun süre çocuk yuvasi olarak kullanilmistir. Bugün tarihi Atatürk Evi müze olarak halka açilmistir.
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Ankara Istasyon Binasi: Atatürk Anadolu'daki tarihi gezisini ve kongreleri tamamladiktan sonra Ankara'ya gelmis önce Ziraat Mektebine daha sonra da "Direksiyon Binasi" denilen Ankara'nin küçük istasyon binasina yerlesmistir. 25 katli binanin iki odasi kendisine tahsis edilirken diger bölümleri yine Demiryollarinin hizmeti için kullanilmistir. Kurtulus Savasi'nin harekat planlari ve Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulmasi esaslari bu binada yapilmistir. Çerkez Esem’in Atatürk'e suikasta yeltenmesi ve casus Mustafa Sagir'in yakalanmasi Direksiyon Binasinda geçen en önemli olaylardir. Bina Devlet Demiryollari Genel Müdürlügü'nce 1965 yilinda müze haline getirilmistir.

Eski Çankaya Köskü: Atatürk için müstakil bir binaya ihtiyaç duyulmasi sonunda Çankaya sirtlarindaki Bulgurzade'lerden Mehmet ve Fuat Beylerin bag evi 1921'de Ankaralilar tarafindan 4500 liraya satin alinarak Atatürk'e tahsis edilmistir. Cumhurbaskanligi kösklerinin nüvesini olusturan ve Atatürk'ün 1921-1932 yillari arasinda severek kaldigi bu bina ünlü mimar Vedat Tek tarafindan bazi ilavelerle genisletilmis genis bir teras ve üstü sivri kuleli bir kütüphane yapilmistir. Atatürk ünlü Nutkunu bu kütüphanede yazmistir. Eski kösk 1950 yilinda "Atatürk Müzesi" haline getirilmistir.

Polatli Alagöz Köyü Baskumandanlik Cephe Karargahi: Bu ev Atatürk'ün Büyük Nutkunda "Genel Kurmay Baskani Fevzi Pasa hazretleriyle beraber Polatli Cephe Karargahina gittim.." dedikleri düsmana en yakin tarihi binadir. Mustafa Kemal" 23 Agustos'tan 13 Eylül tarihine kadar 22 gün-22 gece araliksiz devam eden Sakarya Meydan Muharebesini bu binadan idare etmis bütün planlarini burada hazirlamis tarihi kararlarini burada vermistir" (Önder 1970: 78). Sakarya Meydan Savasi'nin hareket planlari haritalari savasta kullanilan silahlardan bazilari ve Atatürk'ün özel esyalari da dahil olmak üzere pek çok tarihi belgenin yer aldigi bina 10 Kasim 1968 tarihinde müze olarak hizmete girmistir.

Aksehir Garp Cephesi Karargahi: 18 Kasim 1921'den 24 Agustos 1922'ye kadar Garp Cephesi karargahi olarak kullanilan o zamanki Belediye binasinda Büyük Taarruzun planlari hazirlanmistir. Atatürk 18 Kasim 1921- 24 Agustos1922 tarihleri arasinda kaldigi bu binada 22 Agustos günü "Ordular.. Ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!" emrini vermistir (Çetinor1981:33). Bina 1966 yilinda "Atatürk ve Etnografya Müzesi" olarak ziyarete açilmistir.

Afyon Suhut Atatürk Karargah Binasi: Suhut kasabasindaki bu küçük köy evi 22 Agustos 1922'de Atatürk'ü agirlamis iki gün sonra 26 Agustos'ta Büyük Taarruz baslamistir. Günümüzde özel mülkiyet olan bina "korunmasi gerekli tarihi evler" arasindadir. (Önder 1970:84)

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Afyon Atatürk Karargah Binasi: Büyük Taarruz sonunda Türk Ordulari 22 Agustos 1922'de Afyon’a girmisler ve Baskumandanlik ile Garp cephesi Kumandanlik Karargahi da Afyon belediye binasina nakledilmistir. Bu bina Kurtulus Savasi'nin sonuna kadar karargah olarak kullanilmistir (Çetinor 1981 :33).

III. Cumhurbaskanligi Dönemi Konutlari

Bu dönemde Cumhurbaskanligi Konutlarinin yani sira Atatürk'ün karis karis gezdigi genç Türkiye Cumhuriyeti'nin hemen her kösesinde kendisini agirlayan misafir eden sayisiz bina vardir. Bir çogu günümüzde müzeye dönüsmüs olan bu binalar arasinda: Konya Atatürk Evi Adana Atatürk Evi Izmir Atatürk Evi Antalya Atatürk Köskü Ankara Atatürk Orman Çiftligi içinde bulunan Marmara ve Atatürk Köskleri Ankara Sögütözü Atatürk Evi (Atatürk'ün en küçük evi tek oda) Diyarbakir Atatürk Köskü Trabzon Atatürk Köskü (ölümünden bir sene önce vasiyetnamesini dikte ettirdigi ev) Istanbul-Florya Deniz Köskü Ankara Çubuk Barajindaki Atatürk Köskü ve Yalova Atatürk Köskleri sayilabilir.

Eski ve Yeni Çankaya Köskleri: Atatürk'ün 1921-1931 yillari arasinda kullandigi Eski Çankaya Köskü ilk Cumhurbaskanligi konutudur. "Ancak zaman içinde bu köskün yetersiz kalmasi sonunda 1932 yilinda Atatürk'ün emriyle bugün de Cumhurbaskanligi Köskü olarak kullanilan Yeni Kösk yaptirilmistir (Önder 1970: 77).

Çogunda en fazla bir kaç gün kalan Atatürk'ün en fazla sevdigi ve vakit geçirdigi evlerinin basinda Atatürk Orman Çiftligi ve Yalova Atatürk Köskleri gelmektedir.

Cumhuriyetin ilanindan sonra hedeflenen Bati Medeniyeti dogrultusunda yapilan çalismalar her alanda büyük bir hiz ve azimle baslamis ve Atatürk bu faaliyetlerin pek çoguna katilarak halki yüreklendirmistir. Atatürk Orman Çiftligi tarima verdigi önemin bir göstergesidir. “Çiftlik çesitli tarim alanlarinda faaliyet göstermek ve bir örnek teskil etmek üzere 5 Mayis 1925’te Atatürk’ün emri ile kurulmustur. Atatürk Ankara’nin çöllesmis olan bu genis düzlügünde bizzat çalismis çiftligin her türlü faaliyeti ile ugrasmis bütün masraflarini kendisi ödemis burada yaptirdigi iki köskte günlerce haftalarca kaldigi olmustur. Bir süre sonra bu bos arazi verimli bir çiftlik haline gelmis bir orman dogmus bu basarisindan sonra Atatürk 11 Mayis 1937’de bu çiftlikle birlikte Silifke ve Yalova’daki çiftliklerini de Türk Milletine hediye ederek bununla ilgili belgeyi imzalamistir.”(Önder 1970 :110)

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

"Yalova'yi ve sifali kaplicalarini çok seven Atatürk 1927'den 3 Subat 1938'e kadar sik sik Yalova'ya gelmis dinlenmis ve sifali sularindan yararlanmistir"(Çetinor1981:35). Atatürk'ün bu ilgisi nedeniyle Yalova'da : Atatürk Köskü Baltaci Çiftligi Köskü ve Cumhurbaskanligi Köskü olmak üzere üç kösk yaptirilmistir.

Kurtulus Savasinin basladigi 1919 yilindan sonra hiç yurt disina çikmayan Mustafa Kemal Atatürk
Baskumandan ve Cumhurbaskani olarak tüm yasamini Yahya Kemal Bayatli'nin:

Kuru ekmekle beyaz peyniri lezzetle yiyen
Çesmeden her su içiste "sükür Allaha" diyen bu vatandas
Biraz ahsap biraz kerpiçten yapabilmis bu güzellikleri bir hiçten
misralarindakine benzer vatandaslarinin arasinda evlerinde gönüllerinde yasamistir.


Kaynaklar:
1- Bülent Çetinor Atatürk Evleri Ilgi Dergisi Apa Ofset Basimevi Istanbul Mayis 1981
2- Mehmet Önder Atatürk Evleri- Atatürk Müzeleri Türk Tarih Kurumu Basimevi Ankara 1970

Resimler: Yük.Müh.Mimar Bülent Çetinor
Doç.Dr. Gül Batus
I.Ü. Iletisim Fakültesi Gazetecilik Bölümü

__________________

Linkler Kırıksa Lütfen Özel Mesaj İle Bildirin düzeltelim.
Forum Kurallarına Uymaya Özen Gösterin.
Paylaşımlara Teşekkür Ederek Destek Verelim. Teşekkür İçin Teşekkür Butonuna Tıklayınız.
Kendi Alanınızda Paylaşımlar Yaparak Sizde Katkı Yapabilirsiniz.
Tüm İsteklerimizi Forumda Konular İçinde Belirtelim Bunun İçin Özel Mesaj Atmayalım.

__________________

Linkler Kırıksa Lütfen Özel Mesaj İle Bildirin düzeltelim.
Forum Kurallarına Uymaya Özen Gösterin.
Paylaşımlara Teşekkür Ederek Destek Verelim. Teşekkür İçin Teşekkür Butonuna Tıklayınız.
Kendi Alanınızda Paylaşımlar Yaparak Sizde Katkı Yapabilirsiniz.
Tüm İsteklerimizi Forumda Konular İçinde Belirtelim Bunun İçin Özel Mesaj Atmayalım.

__________________

Linkler Kırıksa Lütfen Özel Mesaj İle Bildirin düzeltelim.
Forum Kurallarına Uymaya Özen Gösterin.
Paylaşımlara Teşekkür Ederek Destek Verelim. Teşekkür İçin Teşekkür Butonuna Tıklayınız.
Kendi Alanınızda Paylaşımlar Yaparak Sizde Katkı Yapabilirsiniz.
Tüm İsteklerimizi Forumda Konular İçinde Belirtelim Bunun İçin Özel Mesaj Atmayalım.